Ο ΠΟΤΑΜΟΣ ΕΥΗΝΟΣ
Ο Εύηνος ή Φίδαρης, ένα από τα θρυλικά ποτάμια της Αιτωλοακαρνανίας, είναι γνωστός από την Μυθολογία, το πέρασμα του Ηρακλή και τον Κένταυρο Νέσσο και πήρε το όνομα του από τον βασιλιά Εύηνο που πνίγηκε στα νερά του.
Πιο ειδικά ο Ηρακλής μετά την επίθεση που δέχτηκε απ' τους κενταύρους στην Αρκαδία, τους απώθησε και τους εκτόξευσε σε διάφορα σημεία. Ένας από αυτούς, ο Κένταυρος Νέσσος εγκαταστάθηκε ως περατάρης στον Εύηνο ποταμό. Δηλαδή περνούσε τους διαβάτες δια μέσου του ποταμού με αμοιβή.
Όταν όμως, ο μυθικός Ηρακλής, αναχώρησε για την Φθιώτιδα με τη Δηιάνειρα, τη γυναίκα του, και τον μικρό γιο του, τον Ύλο, χρειάστηκε να περάσει τον Εύηνο ποταμό. Εκεί συνάντησε τον περατάρη Κένταυρο. Ο Ηρακλής πέρασε πρώτος στην πλάτη του Νέσσου κι όταν μετά πήγε να περάσει και η Δηιάνειρα, την ζήλεψε ο Νέσσος και θέλησε να τη βιάσει.
Αυτή φώναξε, και ο Ηρακλής με τόξο χτύπησε θανάσιμα τον Κένταυρο. Ο Νέσσος όμως πριν ξεψυχήσει, της έδωσε φίλτρο από το αίμα του (δηλητήριο), να το χρησιμοποιήσει η γυναίκα, σαν ο Ηρακλής κάποτε την απατούσε.
Αυτό το δηλητήριο, η Δηιάνειρα το έβαλε στον χιτώνα του Ηρακλή όταν αυτός κοίταξε άλλη γυναίκα και ήταν η αιτία, μετά από αβάσταχτους πόνους, να ζητήσει το θάνατο του πάνω στη φωτιά. Έπειτα ένα σύννεφο τον μετέφερε στον Όλυμπο μαζί με τους θεούς. Ο Ηρακλής τότε έγινε ο ημίθεος ήρωας που όλοι γνωρίζουμε.
Ο ΠΟΤΑΜΟΣ
Πηγάζει από τον Κόρακα της Ευρυτανίας και εκβάλλει στον Πατραϊκό Κόλπο, απέναντι από την Πάτρα και δυτικά της Βαράσοβας, αφού διανύσει 113 χλμ.
Στην αρχαιότητα ο Εύηνος μαζί με τους παραπόταμους (Κότσαλος, Πόριαρης κά) ήταν ο μοναδικός δρόμος επικοινωνίας των Αιτωλικών φύλλων. Ο χαρακτηρισμός του, από τον μεγάλο λαογράφο Δ. Λουκόπουλο, ως η λεωφόρος των βουνών δικαιολογεί αυτή την κοινωνική και οικονομική μοναδικότητα που είχε εδώ και 4.500 χρόνια, που σύμφωνα με τα ευρήματα κατοικείτο η ευρύτερη περιοχή του Εύηνου ποταμού. Αρκετά γεφύρια (πέτρινα και μεταλλικά) και συρμάτινες πεζογέφυρες στα πιο όμορφα σημεία της κοίτης του μας δείχνουν τους παλιούς δρόμους, τα περάσματα και τις μετακινήσεις των ανθρώπων αλλοτινών εποχών. Αρχαία, Βυζαντινά αλλά και κυρίως νεότερα μνημεία (μύλοι, νεροτριβές, γεφύρια κλπ.) είναι στοιχεία οικολογικού ενδιαφέροντος. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό στη μορφή του ποταμού ποικίλει από το ανώτερο τμήμα με την ορμητική ροή, τους μαιάνδρους, τα ελατοδάση, τις πεζούλες και τα φαράγγια. Το μεσαίο τμήμα με τις ποταμολίμνες και την απόθεση φερτών υλικών έως τις εκβολές με τις προσχώσεις και το δέλτα, αποτελεί εύφορη καλλιεργήσιμη έκταση. Με την δύναμη των νερών του κινούνταν παλιότερα πολλοί μύλοι νεροτριβές - μαντάνια.
Η παραποτάμια βλάστηση αποτελείται από έλατα, καστανιές, κέδρους πουρνάρια, ιτιές και πλατάνια. Την άνοιξη θα συναντήσουμε αγριοτριανταφυλλιές, ορχιδέες και αγριολούλουδα. Κάθε μικροβιότοπος χαρακτηρίζεται από το δικό του συνδυασμό φυτικών ειδών τα οποία συγκροτούν την πλούσια και μοναδική χλωρίδα της περιοχής. Οι κίτρινοι και μενεξεδί αγριοπανσέδες, οι λευκές ή λευκορόδινες ορχιδέες, οι βαθυγάλαζες καμπανούλες, τα ρόδινα σιλενοειδή, τα λευκά κρινάκια εντυπωσιάζουν τον περιπατητή.
Στα νερά του αφθονούν τα ψάρια του γλυκού νερού, πέστροφες, χέλια, μπριάνια, δρομίτσες, οι βάτραχοι, τα νερόφιδα και συνεχίζει να εμφανίζεται το σπάνιο θηλαστικό, η Βίδρα. Στις εκβολές του σχηματίζονται εποχικά έλη, τα λεγόμενα λασποτόπια, ιλώδεις τόποι, γυμνοί ή με ελάχιστη βλάστηση, που πλημμυρίζουν περιοδικά από νερά είτε της θάλασσας είτε της λιμνοθάλασσας. Αυτές οι εκτάσεις, ξερές το καλοκαίρι, αναζωογονούνται το φθινόπωρο με τους νοτιάδες και τις πλημμύρες και γεμίζουν με σμήνη από τρύγγες, σκαλίδρες, τουρλίδες και ερωδιούς, που τρέφονται με μικρούς οργανισμούς που ξεθάβουν από τη μαλακή λάσπη.
Παρακάτω αναφέρουμε τους κυριότερους παραποτάμους του Ευήνου:
Ο Κότσαλος:Είναι ο σπουδαιότερος -απείρου κάλλους- παραπόταμος του Εύηνου. Πρόκειται για ένα πολύ ενδιαφέρον ποτάμι με αρκετό νερό γάργαρο και καθαρό και εναλλαγές στενών και πλατιών όχθων. Εκβάλλει στον Εύηνο στη θέση Διπόταμα, όπου δεσπόζει το «Καστράκι» της Αρτοτίβας.
Ο Πόριαρης:Βρίσκεται νοτιότερα του Κότσαλου και κατευθύνεται σε παράλληλη αλλά μικρότερη δυτική πορεία. Ενώνεται με τον Εύηνο ανάμεσα στον Κάτω Στρανωμίτικο κάμπο και τον Πόρο. Με το νερό του Πόριαρη αρδεύονται οι κάμποι της περιοχής. Άλλοι παραπόταμοι είναι τα Φιδάκια και ο Γιδομαντρίτης.
Στον Εύηνο και τους παραπόταμους του, που αναφέραμε προηγουμένως, σώζονται ακόμη αρκετά πέτρινα γεφύρια, όπως της Αρτοτίβας (το μεγαλύτερο και ομορφότερο μονότοξο γεφύρι της Δυτ. Ελλάδας), της Δορβιτσάς, του Πόριαρη, του Κάκαβου, της Στριγανιάς, της Κλεπάς, της Μελίγκοβας κ.λ.π. Το αρχαιότερο και το μεγαλύτερο είναι η καμάρα της Αρτοτίβας με 25 άνοιγμα και ύψος 12,5 m (χτισμένη -ίσως σε αρχαιότερα θεμέλια- γύρο στα 1450 επί ενετοκρατίας της Ναυπάκτου), ενώ τα υπόλοιπα είναι νεότερα, τα περισσότερα χτισμένα μετά το 1830. Οι τύποι των γεφυριών που συναντάμε στον Εύηνο είναι: πέτρινα γεφύρια, μεταλλικές γέφυρες, τσιμεντένιες γέφυρες και κρεμαστές πεζογέφυρες.
Η ΕΥΗΝΟΛΙΜΝΗ
Για να απομακρυνθεί ο κίνδυνος λειψυδρίας για την Αθήνα κατασκευάστηκε το έργο εκτροπής του Εύηνου ποταμού.
Μετά την ολοκλήρωση του φράγματος του Ευήνου, τα νερά των Βαρδουσίων συγκεντρώνονται στη τεχνητή λίμνη των 3,5 χιλιάδων στρεμμάτων της κοιλάδας του Αγ. Δημητρίου, την Ευηνολίμνη. Η κατασκευασθείσα σήραγγα μεταφέρει το νερό (το 25% των νερών του Ευήνου) στο Μόρνο για να φθάσει στην Αττική.
Η Ευηνολίμνη, το νέο αυτό οικοσύστημα, δίνει σημαντική ώθηση για την εναλλακτική οικοανάπτυξη της ορεινής περιοχής δημιουργώντας νέες δραστηριότητες και νέες απασχολήσεις συμπληρωματικές στις παραδοσιακές γεωργικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις και ασχολίες του τοπικού πληθυσμού.
Το νέο αυτό τεχνικό οικοσύστημα, στη θέση Αγ. Δημήτριος συμπληρώνει την σημερινή γενική εικόνα για τον Εύηνο ποταμό.
ΥΔΡΟΚΙΝΗΣΗ
Η περιοχή του Ευήνου προσέφερε άριστες δυνατότητες εκμετάλλευσης δια μέσου των αιώνων και στο διάβα της Ιστορίας.
Από το Βυζάντιο έως την μετέπειτα τουρκοκρατία και από τον Β’ Παγκόσμιο έως και σήμερα είναι ξακουστοί οι νερόμυλοι που δούλευαν ασταμάτητα για την παραγωγή τόσο δημητριακών και σιτηρών όσο και των υλικών, νίτρο και θειάφι, για το μπαρούτι σε καιρό πολέμου.
Η σημαντικότητα του ποταμού φαίνεται από το γεγονός ότι μόνο με το νερό του Ευήνου μπορεί εύκολα να καταμετρήσει κάποιος πάνω από 100 θέσεις όπου λειτουργούσαν μύλοι και νεροτριβές αλλά και μαντάνια, λιοτρίβια, τροχοί, νεροπρίονα, βυρσοδεψεία κλπ.
Σήμερα στην περιοχή είναι σε λειτουργία μόνο ένας νερόμυλος.
ΤΟΠΟΙ ΛΑΤΡΕΙΑΣ
Στην εκτεταμένη περιοχή του Ευήνου ποταμού κατοικούσαν διάφορα φύλα, όπως οι Αιτωλοί, οι Αποδωτοί, οι Ευρυτάνες και οι Οφιονείς. Λίγα τα αρχαιολογικά ευρήματα αλλά πολλές οι θέσεις που βρέθηκαν.
Πανάρχαια μονοπάτια συνέδεαν τους οικισμούς τόσο μεταξύ τους όσο και με άλλες ελληνικές περιοχές. Το χάλκινο αγαλματίδιο του Δία, τα ιαματικά νερά, τα κτερίσματα της κλασσικής περιόδου και άλλα ευρήματα αποκαλύπτουν τους αρχαίους τόπους λατρείας.
Σήμερα τα ξωκλήσια, η πληθώρα των Μοναστηριώναλλά και άλλων Παλαιοχριστιανικών, Βυζαντινώνκαι μετα-Βυζαντινών μνημείων και σπηλαίων- ασκηταριών βρίσκονται στις περιοχές γύρω από τον Εύηνο και τους παραποτάμους του προβάλλουν την ιερότητα του τοπίου. Αυτή η ιερότητα εμπνέει τον επισκέπτη & του «επιβάλλει» την υιοθέτηση ενός διαφορετικού κώδικα συμπεριφοράς.
*το υλικό αντλήθηκε από την σελίδα http://www.kpe-thermou.gr/